Binvinù andìnss a la pàdjina principàl d’la coumunità d’mountànhi dël Valàddëss ëd Lënss. Trèi vàl ( Val dë Viù, Val d’Ala e Val Granta) que ou s’drëvount a vëntài a caràntesinc kilometri da Turìn, e an te e s’parlët ancoù na lénga qui vìnt da lounh. A li ténss sìta lénga i i’érët parlà da tùti e ourë’ i iëst ancamìn a mourtàse me la djòla d’na tchandéila soùta l’ourìsi d’la gloubalizasioùn qui në vët tùti toutùm. Sërquén aloùra an toutëss al manérëss ëd tinì da couìnt sënc que li viéii ou n’ont dounà, la fierësi d’ési diferënt e la djòi ëd vìvri, parlà e scrìri a nësta mòdda e d’moustàlou a fàri co a li nësti manhà. Drouén la lenga an la vìta tùti li dì, andìnss a i’ufisi pubblic, ant’li negòssi, ve li nësti amìss e camrà. Proù coùn la vërgònhi d’ési sën que sén, ne miéi ne péss que d’aouti. Vèiri bòt nou djén sintù dìri que e véntët fàri ténsioùn a li coustùm ëd djënss que ou viénount da lounh…. e a li nësti? Ou iònti pënsà? E nouss djistén isì visìn a loù….ma est più adouòrn vardà lounh…parëi douànt que e së capì sënc que e véntet fàri d’èiva sout a li pount e në pàssët…e co e së fèt ? Mha…. D’li bòt ou nònt dìt que sén ëd djënss qou vìvount tra càt mountànhëss…est vé…. andré e a la fìn sèrà tra nouss, ma se rasounamënt isì ou lët nhint suss, que e vëti dirì, nouss pouén avé car al nëstëss tradisioùn ed ési druvì a ou moùndou que ou quëmbiët. La Scòla… djë m’arcòrdou que fìna a quéiqui an andré ou në disònt nhìnt parlà a la manéri dë nouss, que érët mëc an dialët e que e s’butàvët più ténss ad amparà l’italién. E iët passà quéiqui an e, da n’avàl ou sònt arcoursù que “la nësta mòdda” estna lénga me lou fransèiss e l’inglèiss, bounër!!!! Se ùn ou li pénsët….. e moùntët marlèt ëd nèrvoùsso nhint? E ancoù a li nësti dì e capitët que quéiqui madjìstër que ou viéiount lounh….ou arpioùnt li fiët për sousì. Est alà parëi, ma ourë’ djén la sprënsi da la nësta e ténti djoùvount que ou lònt piìë coushénsi d’éssi na minourënssi coun na souë’ lénga e coultùra. Argaousénse al mëndjëss que travài da fàri e nët, e me ou disèt V. de Consollacion an tou sécoul XV “Sël que ou gouèrnët la souë’ lénga ou gouèrnët la souë’ àrma”.

Diego Genta Toumasìna